زندگی پس از مرگ

.: خدایا چنان کن سرانجام کار ............. تو خشنود باشی و ما رستگار :.

زندگی پس از مرگ

فصل نهم : صراط
يكى از جاهاى هولناك آخرت « صراط » است

و آن جِسرى است كه بر روى جهنم مى كشند و تا كسى از آن نگذرد داخل بهشت نمى شود.

در روايات وارد شده است كه از مو باريك تر و از شمشير برنده تر و از آتش ‍ گرم تر است ، و مؤمنان خالص به راحتى مانند برق از آن مى گذرند و بعضى با دشوارى مى گذرند اما نجات مى يابند، و بعضى از عقبات آن ، به جهنم مى افتند و آن در آخرت ، نمونه صراط مستقيم دنيا است كه دين حق و راه ولايت و متابعت حضرت اميرالمؤ منين و ائمه طاهرين از ذريه او صلوات الله عليهم اجمعين است و هر كه از اين صراط عدول و ميل به باطل كرده است ، از گفتار يا كردار، از همان عقبه از صراط آخرت مى لرزد و به جهنم مى افتد و صراط مستقيم سوره حمد، اشاره به هر دو است.⁽¹⁾
علامه مجلسى ( رحمه الله عليه ) در حق اليقين از كتاب عقايد شيخ صدوق ( رحمه الله ) نقل كرده كه فرمود:

اعتقاد ما در عقباتى كه در راه محشر است آنست كه هر عقبه اى اسم واجب و فرضى است از اوامر و نواهى الهى ، پس ‍ انسان به هر عقبه اى كه مى رسد اگر تقصيرى كرده است در آن عقبه او را هزار سال نگه مى دارند و حق خدا را از او مى خواهند اگر از عهده آن با عمل صالحى كه از پيش فرستاده بيرون آمد و يا رحمت خدا شامل حالش شد از آن نجات مى يابد و به عقبه ديگر مى رسد، پس پيوسته او را از عقبه اى به عقبه ديگر مى برند و نزد هر عقبه سؤال مى كنند از آنچه كه او انجام داده است پس اگر از همه سلامت بيرون رفت منتهى مى شود به دار بقاء، پس ‍ حياتى مى يابد كه هرگز مرگ در آن نمى باشد و سعادتى مى يابد كه شقاوت در آن نيست و در جوار خدا با پيغمبران و صديقين و شفعاء و صالحان از بندگان خداى تعالى ، ساكن مى شود و اگر او را در عقبه اى حبس كنند و از او حقى را كه تقصير در آن كرده بخواهند ديگر راه نجاتى نخواهد داشت و با لغزش قدمهايش به درون جهنم مى افتد و اين عقبات بر روى صراط است و نام يكى از اين عقبات ولايت است كه همه خلايق را نزد آن عقبه باز مى دارند و از ولايت اميرالمؤ منين (ع) و ائمه بعد از او (عليهم السلام ) سئوال مى كنند اگر به وظايف خود عمل كرده است نجات مى يابد و مى گذرد و گرنه به جهنم مى افتد چنانكه حق تعالى فرموده است :

وقفوهم انهم مسئولون⁽²⁾

« آنها را نکه دارید که از آنها سؤال می شود »

و اهم عقبات ، « مرصاد » است ؛ ان ربك لبالمرصاد ⁽³⁾

« همانا پروردگارت در کمین است »

و حق تعالى مى فرمايد :

« به عزت و جلال خود سوگند ياد مى كنم كه ظالمى از آن نمى گذرد تا كيفر شود »

و اسم یک عقبه رحم است ، و اسم ديگرى امانت است و اسم ديگرى نماز، و بنام هر وظيفه و تكليفى عقبه [اى] هست كه انسان را در آن نگه مى دارند و به بازرسى و پرس و جوى او مى پردازند.انتهی...⁽⁴⁾

از حضرت امام محمد باقر (ع) روايت است كه چون اين آيه نازل شد:

و جى ء يومئذ بجهنم : « و بياورند در آن روز جهنم را »⁽⁵⁾

از حضرت رسول صلى الله عليه و آله پرسيدند معنى اين آيه چيست ؟ فرمود كه روح الامين مرا خبر داده كه چون حق تعالى اولين و آخرين را در قيامت جمع كند، بياورند جهنم را با هزار مهار که کشند او را با صد هزار ملك در نهايت شدت و غلظت ، و جهنم را صدای در هم شکستن و خروش و غضب عظیم بوده باشد ، پس نفسی بکشد و صدایی در آن ظاهر شود که اگر نه آن باشد که حق تعالی [امر] مردم را تاخیر کرده است از برای حساب ، هر آینه همه را هلاک کند ، پس نماند هیچ بنده ای از بندگان خدا ، نه ملکی و نه پیغمبری مگر آنکه فریاد کند:

رب نفسى نفسى : پروردگارا جان مرا جان مرا نجات ده

و تو اى پيغمبر خدا ندا كنى : « امتى امتى » و از براى امت خود دعا كنى .

پس صراط را بر روى آن بگذارند، كه از مو باريكتر و از شمشير برنده تر، و در آن سه قنطره ( شاخه ) است بر يك قنطره امانت و صله رحم است ، و بر دوم نماز و بر سوم عدالت پروردگار عالميان یعنی حکم بر مظلمه های بندگان ، پس مردم را تکلیف می کنند که بر صراط بگذرید، پس در عقبه اول صله رحم و امانت ايشان را نگه مى دارد؛اگر قطع رحم و خیانت در اموال مردم کرده باشند از این عقبه نمیگذرند تا از عهده آن بدر آیند یا به جهنم افتند، و اگر از اين عقبه نجات يافتند نماز ايشان را نگه مى دارد؛ و اگر از اين عقبه نجات يافتند عدالت الهى برای مظالم عباد ايشان را نگه مى دارد؛ و اشاره به اين است آنچه حق تعالى فرموده :

ان ربك لبالمرصاد « به درستی که پروردگار تو بر سر راه يا كمينگاه است »⁽⁶⁾

و مردم بر صراط مى روند و بعضى به دست چسبيده اند و بعضى يك پايش ‍ لغزيده با پاى ديگر، خود را نگه مى دارد و ملائكه بر دور ايشان ايستاده و دعا و ندا مى كنند كه اى خداوند حليم بردبار، به فضل و كرم خود آنها را ببخش و ايشان را سالم عبور ده و مى بينى كه مردم خطا كار مى ريزند در آتش جهنم مانند شب پره، پس كسى كه به رحمت خدا نجات يافت و گذشت مى گويد: الحمد لله ، وبه نعمت خدا تمام می شود اعمال صالحات و نموّ می کند حسنات و حمد می کنم خداوندی را که نجات داد مرا از تو بعد از آنکه ناامید شده بودم به منت و فضل خود ، به درستی که پروردگار ما آمرزنده و شکر کننده است عمل های بندگان خود را . ⁽⁷⁾

ثقه جليل ، حسين بن سعيد اهوازى از حضرت امام محمد باقر (ع) روايت كرده كه مردى نزد حضرت ابوذر رضى الله عنه آمد و او را به زائيدن گوسفندش بشارت داد پس گفت : اى ابوذر مژده باد تو را كه گوسفندانت اولاد آورده و بسيار شدند. [ابوذر] فرمود: زيادى آنها مرا خوشحال نمى سازد و بهتر است كه تعداد آنها برايم كمتر باشد زيرا زيادى آنها مرا گرفتار مى سازد؛ همانا شنيدم كه پيغمبر خدا فرمود: بر دو طرف صراط، روز قيامت عقبه رحم و امانت است پس كسى كه صله رحم و اداء امانت كرده باشد، از آن بگذرد و آن دو طرف صراط (رحم و امانت) نمى گذارند كه در آتش بيفتد. ⁽⁸⁾

و در روايت ديگر است [كه] اگر خيانت كننده در امانت و قطع كننده رحم بخواهد بگذرد، با اين دو خصلت ، عملى ديگر او را نفع ندهد و صراط او را در آتش مى افكند.⁽⁹⁾

حكايت :
سيد اجل اكمل مؤ يد، علامه نحرير بهاء الدين سيد على بن سيد عبدالكريم نيلى نجفى كه جلالت شاءنش بسيار و مناقبش بى شمار است و تلميذ شيخ شهيد و فخر المحققين است در كتاب « انوار المضيئة » در ابواب فضايل حضرت اميرالمؤمنين (ع) به مناسبتى اين حكايت را از والدش نقل كرده كه در قريه نيله كه قريه خوشان باشد شخصى بود كه توليت مسجد آن قريه با او بود روزى از خانه بيرون نيامد، او را طلبيدند عذر آورد كه نمى توانم ، چون تحقيق كردند معلوم شد كه بدن او با آتش سوخته غير از دو طرف رانهاى او تا طرف زانوها و ديدند درد و الم او را بى قرار كرده ، سبب آنرا از او پرسيدند، گفت : در خواب ديدم كه قيامت برپا شده و مردم به داخل جهنم مى ريزند و من از آن كسانى بودم كه مرا به بهشت فرستادند همين كه رو به بهشت مى رفتم به پلى رسيدم كه عرض و طول آن بزرگ بود، گفتند كه اين صراط است پس از آن عبور كردم و هر چه از آن طى مى كردم عرضش كم ، و طولش بسيار مى شد تا رسيد بجائى كه مثل تيزى شمشير شد، در زير آن نگاه كردم ديدم كه وادى بسيار بزرگى است و در آن آتش ‍ سياهى است ، و در آن ، جمره هايى مثل قله كوهها، و مردم بعضى نجات مى يابند و بعضى در آتش مى افتند و من شروع كردم به لرزيدن مثل كسى كه بخواهد بيفتد تا خود را رسانيدم به آخر صراط، به آنجا كه رسيدم نتوانستم خوددارى كنم كه ناگاه در آتش افتادم و در ميان آن فرو رفتم ، پس خود را رساندم به كنار وادى و هر چه دست انداختم دستم به جايى بند نشد و آتش با قوت جريان خود، مرا به پايين مى كشيد و من استغاثه مى كردم ، عقل از من پريده بود، پس ملهم شدم به آنكه گفتم : يا على بن ابى طالب ، پس نظر افكندم ديدم مردى به كنار وادى ايستاده ، در دلم افتاد كه او على بن ابى طالب (ع) است . گفتم اى آقاى من ، يا اميرالمؤمنين ، فرمود: دست خود را بياور نزديك ، پس دست خود را به جانب آن حضرت ، دراز كردم پس ‍ دستم را گرفت و كشيد و مرا بيرون آورد و با دست خود آتش را از دو طرف رانم دور كرد در اين محل وحشت زده از خواب جستم و اين حال خود را ديدم كه مى بينيد سالم نمانده بدن من از آتش مگر آنجائى كه امام دست ماليده ؛ پس مدت سه ماه مرهم كارى كرد تا سوخته ها بهتر شد. و بعد از آن كم بود كه نقل كند اين حكايت را جهت احدى مگر آنكه تب مى گرفت او را (انتهى )

ذكر چند عملى براى سهولت گذشتن از اين عقبه ، غير از صله رحم و اداء امانت ، كه گذشت :

اول :
سيد بن طاووس در كتاب « اقبال » روايت كرده كه در شب اول ماه رجب بعد از نماز مغرب ، بيست ركعت نماز كند به حمد و توحيد و بعد از هر دو ركعت سلام دهد تا محفوظ بماند خودش و اهل و مال و اولادش و از عذاب قبر در پناه باشد و از صراط بى حساب مانند برق بگذرد.⁽¹⁰⁾

دوم :
روايت شده كه هر كه شش روز از ماه رجب روزه بگيرد از « آمنين » باشد روز قيامت و بگذرد بر صراط به غير حساب. ⁽¹¹⁾

سوم :
و نيز سيد روايت كرده كه كسى كه در شب بيست و نهم شعبان ده ركعت نماز كند بخواند در هر ركعت حمد يك مرتبه و «الهيكم التكاثر» ده مرتبه ، و معوذتين (فلق و ناس) ده مرتبه ، و « توحيد » ده مرتبه ، عطا فرمايد حق تعالى به او ثواب مجتهدين و سنگين كند ميزان او را از حسنات و آسان گرداند بر او حساب را و بگذرد بر صراط مثل برق جهنده. ⁽¹²⁾

چهارم :
در فصل سابق گذشت كه هر كه زيارت كند حضرت امام رضا (عليه السلام ) را با آن دورى قبر شريفش ، آن حضرت بيايد نزد او در سه موطن روز قيامت تا او را خلاصى بخشد از اهوال آنها كه يكى از آنها «صراط» است .⁽¹³⁾

بحارالانوار ج 7 ، ص 64 - 71
سوره صافات ، آیه 24
سوره فجر ، آیه 14
حق الیقین ، ف 13 ، ص 565
سوره فجر ، آیه 23
سوره فجر ، آیه 14
بحارالانوار ، ج 8 ، ص 65
بحارالانوار ، ج 22 ، ص 410
بحارالانوار ، ج 8 ، ص 67
اقبال الاعمال ، ج 3 ، ص 187
ثواب الاعمال ، ص 79
اقبال الاعمال ، ج 3 ، ص 364
بحارالانوار ، ج 102 ، ص 34

نوشته شده توسط سامان بهاری